O słowniku

Serdecznie dziękuję Recenzentom, prof. dr hab. Zbigniewowi Puchajdzie i doc. dr hab. Markowi Mrówczyńskiemu za wnikliwe recenzje i wiele cennych uwag, uzupełnień oraz wskazówek, które przyczyniły się do wzbogacenia niniejszego Słownika.

Lech Kempczyński

O autorze słownika

Przeznaczenie i objętość słownika

Słownik przeznaczony jest dla polskiego użytkownika, który zna język angielski w co najmniej średnim stopniu. Ze Słownika mogą także korzystać osoby, których językiem ojczystym jest język angielski, a które dobrze posługują się językiem polskim.

Słownictwo i terminologia zawarte w Słowniku dotyczą rolnictwa w zakresie produkcji roślinnej rolniczej i ogrodniczej, w tym ochronę roślin oraz podstawowe terminy z botaniki, produkcji zwierzęcej i weterynarii wraz z podstawowymi terminami z anatomii oraz rybactwa.

W zakresie słownictwa i terminologii dotyczącej przemysłu rolno-spożywczego uwzględniono wszystkie jego główne gałęzie w tym : przemysł tłuszczowy, mięsny, zbożowo-młynarski, mleczarski, cukrowniczy, spirytusowy i piwowarski. Słownictwo i terminologia dotyczą surowców, maszyn, urządzeń oraz technologii stosowanych w tych przemysłach. Do Słownika włączono także podstawowe, najczęściej spotykane terminy związane z ekonomią, ekologią rolniczą oraz wsią, w tym z zakresu agroturystyki. Słownik zawiera również listę najczęściej spotykanych w literaturze branżowej skrótów.

Zawarte w Słowniku słownictwo kierowane jest do odbiorcy mającego przygotowanie specjalistyczne w poszczególnych dziedzinach rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego oraz podstawowe przygotowanie w zakresie biologii, botaniki, weterynarii,genetyki, ekonomii oraz ekologii rolniczej.

W Słowniku znajdują się typowe, powszechnie stosowane terminy i wyrazy używane we współczesnym języku angielskim w różnego rodzaju opracowaniach, publikacjach, artykułach specjalistycznych oraz w różnych dokumentach unijnych dotyczących rolnictwa i przemysłów rolno-spożywczych.

Dobór słownictwa oparty jest głównie na własnej bazie danych gromadzonych od kilku lat. Wykorzystano również najnowsze słowniki wydane przez Oxford University Press, Cambridge University Press, publikacje USDA oraz Encyclopedia Britannica. Przy doborze haseł korzystano również ze Słownika Agro-Bio- Technicznego Lublin 1992. Praktyczny charakter słownictwa zawartego w Słowniku sprawia, że może być on używany przez uczniów różnego typu średnich szkół zawodowych, studentów uczelni rolniczych, pracowników nauki i doradztwa rolniczego a także przez osoby pracujące w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym za granicą.

Słownik zawiera około 17 000 haseł, mniej więcej po połowie w każdej części oraz podaje ponad 30 000 ich znaczeń.

Wskazówki dla korzystających ze Słownika

Podstawowe słownictwo Słownika stanowi brytyjska odmiana języka angielskiego. Terminy i znaczenia typowe dla odmiany amerykańskiej języka angielskiego oznaczone są kwalifikatorem US, natomiast terminy i znaczenia spotykane głównie w odmianie brytyjskiej a nie używane w Stanach Zjednoczonych oznaczone są kwalifikatorem Br. W niektórych przypadkach kwalifikatorem US oznaczone są hasła o pisowni typowo amerykańskiej lub brytyjskiej kwalifikatorem Br np. metr - 1. metre (Br) 2. meter (US) Terminy i wyrazy charakterystyczne dla australijskiej i nowozelandzkiej odmiany języka angielskiego zostały oznaczone kwalifikatorem (Aus).

Podstawową jednostką objaśnianą w słowniku jest wyraz w swojej postaci pisanej. Ze względu na techniczny charakter słownika nie podawana jest jego wymowa. W celu ułatwienia wyszukiwania haseł wyróżniono je pogrubioną czcionką. Jedno hasło może obejmować różne jego znaczenia bez kwalifikacji jaką jest ono częścią mowy.

Rzeczowniki podawane są z reguły w mianowniku liczby pojedynczej. W przypadku częstego występowania mogą być one podawane w liczbie mnogiej jako hasło podstawowe. W słowniku nie zaznaczono rzeczowników tworzących reglarnie liczbę mnogą. Formy lub końcówki rzeczowników tworzących liczbę mnogą nieregularnie podane są w nawiasie zwykłym i oznaczone kwalifikatorem pl. np. berry (pl- ies), goose (pl geese), calf ( pl.-ves) itp.

W przypadku czasowników niereglarnych podawane są w nawiasie zwykłym ich formy podstawowe np. feed (fed, fed). Przymiotniki podawane są w wyłącznie w rodzaju męskim niezależnie od rzeczywistego rodzaju podanego hasła.

Synonimy podawane są według częstotliwości ich używania, na pierwszym miejscu podano znaczenie najczęściej spotykane np. agregat uprawowy - cultivation assembly, presowing tillary aggregate, tillage machine lub oznaczane odsyłaczem zob. (zobacz).

Jeśli hasło ma kilka odpowiedników znaczeniowych, to oznaczane są one cyframi arabskimi oraz odpowiednim kwalifikatorem. np. quarter - 1. mięs. ćwierćtusza 2.ćwiartka kurczaka 3. zoot. ćwiartka (wymienia)

Ze względu na brak w języku angielskim wyraźnych reguł pisowni złożeń dwu lub trzy wyrazowych, można spotkać takie złożenia pisane łącznie, rozłącznie lub z łącznikiem. W słowniku podano tylko formy złożeń najczęściej spotykane pomijając formy rzadko lub sporadycznie używane. W przypadku podobnie częstego używania danego złożenia, uszeregowano je według częstotliwości występowania podając na pierwszym miejscu formę najczęściej spotykaną np. sugar beet, sugarbeet lub Atlantic whitecedar, Atlantic white cedar, Atlantic white-cedar itp. Należy zaznaczyć, że formy z łącznikiem spotykane są i używane znacznie częściej w brytyjskiej odmianie języka angielskiego niż w amerykańskiej, w której najczęściej używne jest łączne pisanie takich złożeń.

W przypadku powtarzania się głównej części hasła z tej samej dziedziny, kwalifikator występuje tylko przy pierwszym haśle np.
gleba aluwialna gleb. - alluvial soil
gleba bagienna - bog soil

Kwalifikatory pisane są w formie skrótu np. błotniarka pierwsza cukr. - first carbonation filter a komentarze w nawiasach zwykłych bez pogrubień np. ćwiartka (wymienia) zoot. - quarter.
Kwalifikator spoż. może dotyczyć produktu spożywczego lub gałęzi przemysłu rolno-spozywczego z gałęzi nie wyróżnionej specjalnym kwalifikatorem.

Podane powyżej wskazówki dotyczą obu części słownika.

Z wdzięcznością przyjmę wszelkie uwagi lub uzupełnienia użytkowników, które uwzględnię przy ewentualnym wznowieniu wydawniczym niniejszego Słownika

Kwalifikatory i odsyłacze

Skróty

AA arachidonic acid - kwas arachidonowy
AI active ingredient - substancja aktywna
ALA alpha-linolenic acid - kwas alfa-linolenowy
BMAA beta-methylamino L-alanine - beta-metylamino L-alanina
BSE bovine sponigiform encephalopathy - encefalopatia gąbczasta, choroba szalonych krów
CAP Common Agriculture Policy - Wspólna Polityka Rolna
CFP Common Fisheries Policy - Wspólna Polityka Rybacka
DDT dichloro-diphenyl-trichloroethane - dwuchlorodwufenylotrójchloroetan
DHA docosahexaenoic acid - kwas dokozaheksaenowy
DNA desoxyribonucleic acid - kwas dezoksyrybonukleinowy
DS powder for dry seed treatment - proszek do zaprawiania nasion w stanie suchym
EC emulsifiable concentrate - koncentrat do sporządzania emulsji wodnej
EFA essential fatty acids - egzogenne kwasy tłuszczowe
EPA eicosapentaenoic acid - kwas eikozapentaenowy
FAME Fatty Acid Methyl Esters - estry metylowe kwasów tłuszczowych
FFA free fatty acids - wolne kwasy tłuszczowe
FS flovable suspension - zaprawa nasienna w formie płynnego koncentratu
GMO Genetically Modified Organisms - organizmy modyfikowane genetycznie
GNP national product - produkt narodowy brutto
HDL high density lipoprotein - lipoproteiny wysokiej gęstości (dobry cholesterol)
HFCS high-fructose corn syrup - kukurydziany syrop wysokofruktozowy
HORO high-oleic rapeseed oil - olej rzepakowy wysokooleinowy
HOSBO high-oleic soybean oil - olej sojowy wysokooleinowy
HOSO high-oleic sunflower oil - olej słonecznikowy wysokooleinowy
IAA indolylacetic acid - kwas indolilooctowy
ICM cell mass - węzeł zarodkowy
IUPAC International Union of Pure and Applied Chemistry - Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej
LA linolenic acid - kwas linolenowy
LDL low density lipoprotein - lipoproteiny niskiej gęstości (zły cholesterol)
LLSBO low linolenic acid soybean oil - olej sojowy niskolinolenowy
MSF monounsaturated fat - tłuszcz jednonienasycony
NV neutralising value - liczba neutralizacji
PAH polycyclic aromatic hydrocarbaons - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne
POV peroxide value - liczba nadtlenkowa
PPO pure plant oil - czysty olej roślinny
PSF polyunsaturated fat - tłuszcz wielonienasycony
PVO pure vegetable oil - czysty olej roślinny
RIR Rhode Island Red - kura brązowa
RME Rapsed Methyl Esters - estry metylowe kwasów tłuszczowych oleju rzepakowego
RNA ribonucleic acid - kwas rybonukleinowy
RSM rapeseed meal - śruta rzepakowa
SBM soybean meal - śruta sojowa
SC suspension concentrate - koncentrat w postaci stężonej zawiesiny
SF saturated fat.- tłuszcz nasycony
SFME Sun Flower Methyl Esters - estry metylowe kwasów tłuszczowych oleju słonecznikowego
SL soluble liquid concentrate - koncentrat rozpuszczalny w wodzie
SME Soybean Methyl Esters - estry metylowe kwasów tłuszczowych oleju sojowego
SP soluble powder - proszek rozpuszczalny w wodzie
ST seed treatment - zaprawa nasienna
SVO straight vegetable oil - czysty olej roślinny
TAG triglycerides - trójglicerydy
TFA trans fatty acids - kwasy tłuszczowe trans
UFAs unsaturated fatty acids - nienasycone kwasy tłuszczowe
ULV ultra low volume - oprysk niskoobjętościowy
VAT value added tax - podatek od wartości dodanej
WG water dispersible granules - granulat do sporządzania zawiesiny wodnej
WLH White Leghorn - kura biała
WP wettable powder - proszek zwilżalny